Trong thế giới Audio, có một lời khen mà chúng ta thường xuyên bắt gặp khi đọc các bài đánh giá tai nghe: “Chiếc này có chất âm rất tự nhiên”.
Người ta dùng cụm từ ấy để mô tả giọng hát chân thực, tiếng guitar mộc mạc, tiếng piano giàu cảm xúc hay một bản nhạc được tái hiện nhẹ nhàng, dễ chịu. Nhưng nếu đặt câu hỏi thế nào mới thực sự được gọi là tự nhiên, câu trả lời lại không hề đơn giản.
Có người cho rằng chất âm tự nhiên phải giống với những gì họ nghe được ngoài đời. Người khác lại đề cao sự cân bằng, ít màu sắc và khả năng tái tạo chính xác bản thu. Cũng có người đơn giản chỉ cảm thấy giọng hát qua một chiếc tai nghe nào đó rất thật và gần gũi.
Vậy liệu chất âm tự nhiên có đồng nghĩa với âm thanh trung thực nhất? Và một chiếc tai nghe càng giống âm thanh ngoài đời thì càng đáng sở hữu?
1. Âm thanh ngoài đời và âm thanh trong bản thu không hoàn toàn giống nhau
Hãy thử lấy ví dụ với một cây đàn piano.
Khi đứng cạnh một cây grand piano đang được chơi, chúng ta không chỉ nghe tiếng búa gõ vào dây đàn mà còn cảm nhận được sự cộng hưởng của thùng đàn, những rung động lan tỏa và âm thanh phản xạ từ căn phòng.
Tuy nhiên, trải nghiệm ấy sẽ thay đổi tùy thuộc vào vị trí nghe. Đứng ngay cạnh cây đàn sẽ cho cảm giác âm thanh mạnh và rõ từng chi tiết. Ngồi cách xa vài mét, các thành phần âm thanh hòa quyện hơn, tạo nên cảm giác mềm mại và có chiều sâu.
Trong quá trình thu âm, kỹ sư cũng có nhiều cách tiếp cận khác nhau. Microphone có thể được đặt gần dây đàn để thu nhiều chi tiết, hoặc đặt xa hơn để ghi lại cả âm thanh của nhạc cụ và không gian xung quanh. Sau đó, bản thu còn có thể trải qua các công đoạn EQ, compression và xử lý âm thanh khác.
Vì vậy, bản nhạc mà chúng ta nghe qua tai nghe thực chất là kết quả của nhiều lựa chọn trong quá trình sản xuất, chứ không phải một bản sao hoàn toàn của âm thanh ngoài đời.
Một chiếc tai nghe tái tạo chính xác bản thu có thể làm lộ ra những chi tiết như tiếng búa đàn, tiếng pedal hay những âm thanh rất nhỏ mà khi ngồi trong khán phòng, chúng ta khó nhận ra.
Nó có thể rất chính xác với bản thu, nhưng chưa chắc tạo ra cảm giác giống với trải nghiệm nghe piano trực tiếp.
2. Chất âm tự nhiên có phải là chất âm trung tính?
Đây có lẽ là hai khái niệm thường xuyên bị nhầm lẫn nhất trong giới chơi tai nghe.
Chất âm trung tính (Neutral) thường hướng đến khả năng tái tạo tín hiệu với sự cân bằng giữa các dải tần, hạn chế những màu âm được tạo ra bởi chính thiết bị.
Trong khi đó, chất âm tự nhiên (Natural) lại mang nhiều yếu tố cảm nhận chủ quan hơn. Nó có thể được dùng để mô tả giọng hát có độ dày vừa phải, nhạc cụ có âm sắc thuyết phục hoặc tổng thể âm thanh không tạo cảm giác gượng ép.
Chẳng hạn, một chiếc tai nghe có trung âm hơi ấm, vocal đầy đặn và treble mềm mại có thể khiến nhiều người cảm thấy âm thanh rất tự nhiên. Nhưng với người thích chất âm cân bằng, ít màu sắc, chiếc tai nghe ấy có thể hơi thiên về dải trung và thiếu đi sự thoáng đãng.
Ngược lại, một chiếc tai nghe có dải cao được tái tạo rõ ràng, nhiều chi tiết đôi khi lại tạo cảm giác sắc hoặc hơi mệt khi nghe lâu.
Điều đáng nói là cả hai cách trình bày âm thanh đều có thể được người nghe đánh giá là tự nhiên, tùy thuộc vào sở thích và kinh nghiệm nghe nhạc của mỗi người.
3. Vì sao hai người có thể đánh giá hoàn toàn khác nhau về cùng một chiếc tai nghe?
Một phần câu trả lời nằm ở chính thói quen và trải nghiệm âm thanh của mỗi người.
Người thường xuyên nghe nhạc Vocal có thể ưu tiên giọng hát dày, rõ nét và có cảm giác gần gũi. Người yêu thích nhạc giao hưởng lại có thể chú trọng khả năng phân lớp nhạc cụ, độ rộng sân khấu và sự cân bằng tổng thể.
Ngoài ra, những người thường xuyên tiếp xúc với nhạc cụ acoustic ngoài đời cũng có thêm cơ sở để đối chiếu âm sắc của piano, violin, guitar hay bộ trống với những gì họ nghe được qua tai nghe.
Tuy nhiên, ngay cả trải nghiệm thực tế cũng không phải một tiêu chuẩn tuyệt đối. Cùng một cây đàn violin nhưng khi nghe ở khoảng cách gần, trong phòng nhỏ hay tại khán phòng lớn, cảm nhận âm thanh đã rất khác nhau.
Chúng ta thường mang theo những ký ức về âm thanh và vô thức sử dụng chúng làm tiêu chuẩn đánh giá thiết bị.
Bên cạnh đó, đặc điểm thính giác, hình dạng tai, độ vừa vặn của tai nghe và sở thích cá nhân cũng ảnh hưởng đáng kể đến trải nghiệm.
Đó là lý do một mẫu tai nghe có thể nhận được những nhận xét trái ngược: người khen tự nhiên, người lại cho rằng âm thanh quá ấm hoặc thiếu chi tiết.
4. Âm thanh giống ngoài đời nhất có thực sự dễ nghe nhất?
Đây là một khía cạnh khá thú vị mà không phải người chơi Audio nào cũng để ý.
Âm thanh ngoài đời đôi khi không dễ chịu như chúng ta tưởng tượng. Một bộ trống acoustic được chơi ở khoảng cách gần có thể tạo ra những cú đánh rất mạnh. Tiếng cymbal hoặc trumpet ở cường độ lớn cũng có thể khá sắc và chói tai.
Nếu một chiếc tai nghe tái hiện những đặc điểm ấy một cách rõ ràng, chưa chắc người nghe sẽ muốn sử dụng nó trong nhiều giờ liên tục.
Ngược lại, nhiều người thích chất âm có phần mềm mại hơn: bass đầy đặn, vocal ấm áp và treble được kiểm soát tốt. Những đặc điểm này có thể khiến âm nhạc trở nên dễ thưởng thức hơn, dù không hoàn toàn giống với trải nghiệm nghe trực tiếp.
Đặc biệt, với nhạc điện tử và những bản nhạc sử dụng synthesizer, sample hay hiệu ứng kỹ thuật số, đôi khi chúng ta cũng không có một âm thanh acoustic ngoài đời để làm tiêu chuẩn đối chiếu.
Vì thế, một chiếc tai nghe tốt không nhất thiết phải khiến mọi âm thanh trở nên giống ngoài đời nhất. Điều quan trọng là nó có thể tái tạo bản thu thuyết phục, đồng thời mang lại trải nghiệm phù hợp với nhu cầu của người nghe.
5. Vậy nên đánh giá chất âm tự nhiên như thế nào?
Thay vì chỉ sử dụng những nhận xét chung chung như tự nhiên, chân thực hay giàu nhạc tính, chúng ta nên đi sâu hơn vào những đặc điểm cụ thể của chiếc tai nghe.
-
Với Vocal: Giọng hát có độ dày và rõ nét không? Phụ âm có tự nhiên hay bị sắc? Giọng ca sĩ có tạo cảm giác gần gũi không?
-
Với nhạc cụ: Piano, guitar, violin có giữ được những đặc điểm âm sắc thuyết phục không? Tiếng nhạc cụ có bị làm quá sáng hoặc quá ấm?
-
Với dải cao: Treble có đủ chi tiết nhưng vẫn dễ nghe trong thời gian dài không?
-
Với tổng thể: Các dải âm có cân bằng, liền mạch hay có vùng tần số nào quá nổi bật khiến người nghe dễ chú ý đến chính chiếc tai nghe?
Nếu muốn đánh giá độ trung thực kỹ thuật, chúng ta cần thêm những phép đo và điều kiện kiểm tra phù hợp. Còn nếu đánh giá cảm giác tự nhiên, trải nghiệm nghe và sở thích cá nhân vẫn đóng vai trò rất lớn.
Kết luận: Chất âm tự nhiên không nhất thiết là chất âm giống ngoài đời nhất
Trong Audio, có lẽ không tồn tại một định nghĩa duy nhất có thể áp dụng cho tất cả mọi người về chất âm tự nhiên.
Một chiếc tai nghe có thể tái tạo tín hiệu rất chính xác nhưng chưa chắc mang lại cảm giác gần gũi. Một chiếc khác có màu âm ấm áp hơn đôi chút lại khiến người nghe cảm thấy giọng hát và nhạc cụ chân thực hơn.
Điều đó không có nghĩa một trong hai cách tiếp cận là sai. Bởi cuối cùng, chúng ta mua tai nghe để thưởng thức âm nhạc, chứ không chỉ để theo đuổi những con số hay một đáp tuyến hoàn hảo trên biểu đồ.
Một chiếc tai nghe tốt nên có khả năng tái tạo âm thanh thuyết phục, thể hiện được những đặc điểm của bản thu và quan trọng hơn cả là khiến người nghe muốn tiếp tục thưởng thức âm nhạc.
Còn với bạn, một chiếc tai nghe có chất âm tự nhiên cần những yếu tố nào: trung âm đầy đặn, treble mềm mại, sự cân bằng giữa các dải âm hay khả năng tái tạo chính xác những gì có trong bản thu?
